Kadınlar kolektif emekle güçleniyor

Kadınların kolektif emekle oluşturduğu kooperatif deneyimleri, küçük adımlarla başlamasına rağmen son yıllarda dünyanın birçok ülkesine yayıldı. Tarım, hayvancılık ve el sanatları gibi farklı iş kollarında açılan kooperatifler kadınların ekonomik alanda söz sahibi olmasını sağlıyor.

10 Mart 2018 Cumartesi | Dizi

FİDAN YILDIRIM 


Kadınlar yaşam boyunca sarf ettikleri emekleri ve üretkenliklerinin sömürülmemesi ve özgürlük mücadelelerine ivme kazandırması için büyük bir çaba içinde. Kadınların ekonomik alandaki girişimleri ve bunun sonucunda elde ettikleri başarılar dünyanın diğer ülkelerindeki kadınlara da güç vererek, bu deneyimleri bulundukları coğrafyanın koşullarına göre uyarlamaları için teşvik ediyor. Kolektif emekle oluşturulan kooperatifler ise son dönemde birçok kadına umut oldu. Hindistan’dan Peru’ya, Mısır’dan Kenya’ya kadar birçok ülkede kadınların küçük adımlarla  başlattığı bu çalışmalar her geçen gün büyüyerek, daha çok sayıda kadının ekonomik alana katılması ve kendi ayakları üzerinde durmasını sağlıyor. 


Hindistan Mahasakthi Federasyonu

Hindistan’ın kuraklıkla yüz yüze olan Anantapur bölgesini geliştirme amacıyla 1990 yılında kurulan Timbaktu Kollektifi, kırsal alandaki kadınları güçlendirmenin yolunun onlar için alternatif ekonomi olanakları yaratmaktan geçtiği düşüncesiyle bir çalışma başlatır. Bu amaçla 1992 yılında Chennekothapalli dolaylarındaki 10 köyde topluluk destekli bir tasarruf proğramı çerçevesinde yalnızca kadınların yararlanabileceği bir fon oluşturmaya girişir. Kurulduğu dönemde 30 kadının düzenli para yatırmasıyla başlayan fon yalnızca kadınlara düşük faizli kredi sunuyor ve kadınlar tarafından yönetiliyor. Zamanla büyüyen bu çalışma, 2008’de 4 ayrı kooperatifin aynı çatı altında birleşmesiyle kadınların yönetimindeki Mahasakthi Federasyonu’na (MATCS) dönüştü. 17.000’e yakın üyesi olan ve 168 köyde kadınlara destek sunan federasyon kadınların ekonomik açıdan güçlenmesine ve kendi yaşamları üzerinde daha fazla söz sahiibi olmasına katkıda bulunuyor.


Sığır Yetiştiricileri Kooperatifi

Mısır’ın başkenti Kahire’ye 300 km uzakta bulunan Al-Tod köyü kadınlarının kooperatifleşme öyküsü erkek egemenliğiyle mücadelenin de bir örneği. Kadınlar başlangıçta köylerinde tarımı geliştirmek, sulama kanallarını kontrol etmek ve köyün kalkınmasını sağlamak amacıyla kurulan Al-Tod Köyü Tarım Topluluğunu Geliştirme Çiftçiler Birliği’ne üye olmuşlar. Birlik, topraklarla ilgili kararların erkekler tarafından alınacağı yönünde açıklamalarda bulunur. Kadınlar söz ve irade sahibi olmak için mücadele verir. 

Zorlu geçen yıllardan sonra 26 kadın alternatif bir yol bularak, kendileri için en uygun çözüm yolunu bulur. Bu birlikten ayrılan kadınlar hem üretimde hem de yönetimde söz sahibi olacakları kendi kooperatiflerini kurar. Kadınlar idare ettikleri Sığır Yetiştiricileri Kooperatifi yoluyla hem sığır yetiştirerek ekonomik özgürlüklerini kazanıyor, hem de kooperatifin kararlarında söz sahibi olarak iradelerini ortaya koyma şansı buluyor. 


Khenifra ve Imghlaus 

Kadın Kooperatifleri



Fas’ın orta kısmındaki Marakeş şehrine 200 km uzaklıkta bulunan İmghlaus Köyü kadınları daha iyi geçinebilmek için günlük tarla işlerine ek olarak bir iş yapma arayışına girer. Kadınlar eğer hepsi birlikte hareket ederlerse başarılı olacaklarına karar verip, lider ruhlu bir kadının öncülüğünde bir kooperatif kurmaya karar verir. Tamamen doğal yünler ve boyalar kullanarak Berberi halkının geleneksel kilimlerinden yapmaya başlarlar. Kooperatifin yaptığı her satıştan kazandıkları parayı kooperatif üyelerine eşitçe dağıtarak ailelerinin geçimlerini sağlıyorlar. 

2007’de kurulan Khenifra Kadın Kooperatifi ise geleneksel djellaba üretimini gerçekleştiriyor. İpliklerden el işçiliğiyle üretilen boncuklar olan djellaba  eskiden düğme işlevi görürken, günümüzde daha çok giysi süslemesi ve takı yapımında kullanılıyor. Yerel dilde sabra denilen iplikler bir ağaç türünden elde edilen bitki liflerinin kurutulup doğal yöntemlerle boyanmasıyla elde ediliyor. Kadınlar eskiden ürettikleri djellabalar için düşük ücret alırlarken kooperatifleştikten sonra daha az üretimden daha fazla kazanmaya başlamış ve djellaba üretimi artık yoksulluğun sembolü olmaktan çıkıp kadınlarının güçlenmesinin sembolüne dönüşmüş.


Etiyopya Molta Kadın Kooperatifi



Molta Kadın Kooperatifi, 2004’de Etiyopya’nın Kuzeydoğu’sundaki en sıcak ve yoksul yer olarak bilinen Afar bölgesinde üç Avusturyalı gönüllü tarafından kuruldu. Kadınlar için önem taşıyan kooperatif çalışmasına yöre halkının toplumsal gelişimi için onlarla birlikte projeler üreten Çıplak Ayaklar İnisiyatifi de maddi ve pratik destek verdi. 2010 yılında yörede yapılan bir toplantıda Yooren kadınları bir fırın açmak istediklerini ifade ederler. Bu talebi desteklemeye karar veren inisiyatif, onlara mali destekle birlikte gönülü emek de sunar. 

Yooren kadınları açtıkları dükkanın adını Molta (Dişi Aslanlar) olarak belirler. İlk etapta bir fırın açılarak yapılan ekmekler satışa sunulur. Kadınlara alınan bir dikiş makinası ile de kadınların meslek öğrenmeleri ve ürettiklerini satarak aile bütçesine katkıda bulunmaları sağlanır. Çıplak Ayaklar İnisiyatifi onlara dikiş ve ekmek yapımı konusunda eğitim desteği verir. Ürünlerini satmaları için kanal açarak onlara resmi bir kooperatif çatısı altında çalışma olanağı yaratır. Çıplak Ayaklar İnisiyatifi kadınlar kooperatifine 5 yıl boyunca destek vererek, kendi ayakları üzerinde duracak güce kavuşturduktan sonra sorumluluğu 9 kadına devreder. Kadınlar iki aylık rotasyonlarla kooperatifte çalışıp iyi bir ücret alarak, ailelerini de geçindirebiliyor.


Ut’s Bat’z Yerli Kadınlar Kooperatifi



Guatemala-Chichicastenango’daki Maya Yerlisi 22 kadın uzun bir eğitim ve hazırlık ardından 2008’de yerel giysiler üreten Ut’s Bat’z Yerli Kadınlar Kooperatifi’ni kurdu. Kooperatife adını veren Ut’s Bat’z kelimeleri Maya dilinde ‘iyi iplik’ anlamına geliyor. Mecazi olarak kendi hayatını kendi ellerine almak anlamında kullanılan bu sözcükler Maya takviminde bir günün de adı. Bu günde kendi diktikleri geleneksel kıyafetleri giyen kadınlar, böylece kendi öz kimliklerini onurlandırmı amaçlıyor. Kooperatif üyesi kadınlar diktikleri yerel kıyafetlerde el dokuması kumaş, en iyi iplik ve zehirli kimyasallar içermeyen kök boyası kullandıklarını ifade ediyor. Ürünlerini yerel pazarlarda satıyorlar. Ayrıca Haziran 2008’de açtıkları el sanatı dükkanında da çevredeki kooperatiflerde üretilen kaliteli ürünleri satıyorlar. Çocuklara ve yetişkinlere dönük eğitim proğramları düzenliyor; kadınların ekonomik ve sosyal açıdan güçlendirilmelerini amaçlıyorlar.


Ccaccaccollo Kadın Kooperatifi



Peru’daki Ccaccaccollo kasabasında bir grup kadın 2005 yılında fon alarak yerel giysilerin yapıldığı dokuma kooperatifini kurdu. Kooperatifin 55 kadın ortağı bulunmakta. Kooperatif üyeleri gelen turistlere dönük turlar düzenleyerek yünün eğirilmesinden ipin kök boyalarla boyanmasına, tezgahta kumaşın dokunmasına kadar kumaşın oluşumuna kadar sürdürülen evreleri tanıtıyorlar. Turistlerin ürünleri üreticinin kendisinden doğrudan alma olanağı var. Ayrıca Lama ve Alpak yünlerini kullanarak ürettikleri kaliteli tekstil ürünlerini kasabadaki dükkanlarında da turistlere satıyorlar. 

Kooperatifin de katkısıyla Ccaccaccollo kasabasında geleneksel dokuma sanayi unutulmanın eşiğinden dönüp yeniden canlanmaya başlamış. Kadınlar geleneksel yöntemlerin yanısıra yeni metodlar da öğreniyor. Kooperatif çalışması eğitim alanında da büyük bir katkı sağlamış. Kooperatifin kuruluşu ardından kadınlar arasında okur-yazarlık düzeyi artmış. Bununla birlikte kadınlar ürettikleri ürünlerden kazandıkları gelirle çocuklarının üniversiteye gitmelerini sağlayıp onlara daha iyi bir geleceğin yolunu açtı.


Eudafano Kadın Kooperatifi



Afrika’nın en kurak mevsiminde meyve veren ve bölge halkının kuraklıkta hayatta kalmasını sağlayan marula ağacı, Namibya’nın kuzeyindeki köylerde bulunan kadınlar için bir umut kapısına dönüştü. Bu ağacın meyvelerinden elde edilen marula yağı vücut yağlarından ruja kadar birçok kozmetik üründe kullanılıyor. 



Namibya’nın kuzey köylerinin kadınları Eudafano Kadın Kooperatifi adında bir kooperatif kurarak geleneksel yöntemlerle marula yağı üretme işine girişti. Kooperatifin yönetimini üstlenen kadınlar ürettikleri ürünü satarak aile bütçesine katkıda bulunuyor.


Merrueshi Kadın Kooperatifi



Kenya’da yarı göçebe bir hayat süren yerli Masai kadınları yaşamda doğal olarak sergiledikleri dayanışma ve ortaklaşma kültürünü ekonomik alana da taşırarak, birbirleriyle dayanışma içinde ekonomik gelir elde etmek amacıyla kooperatifleşmeye gitti. Merrueshi Kadın Kooperatifi bünyesinde geleneksel boncuklarla yapılan takılar ve folklorik kıyafetler, geleneksel kabile battaniyeleri, tişörtler, el dokuması sepetler ve orijinal ayakkabılar vb. üreterek ve bunları hediyelik eşya dükkanlarında veya internet üzerinden yaptıkları satışlarla piyasaya sunuyor. 

Kenya’daki kadınlar bunun yanısıra küçük hayvan üretiminde yer alıyor.  Kooperatif gelirlerinin yüzde 70’i kadınlara emeklerinin karşılığı olarak ödenirken kalan yüzde 30’u ise kooperatif çalışmaları için kullanılıyor. Kooperatif kadınlara yalnızca ekonomik destek sağlamakla kalmayıp onların sosyalleşmeleri, kültürel gelişim sağlamaları, sağlık konusunda bilinçlenmeleri, kendi yaşamları üzerinde daha fazla söz sahibi olmaları ve genç kadınların eğitim almaları konusunda da destek sunuyor. 


Kaynak:

-Bir Mücadele Alanı Olarak Kadın Kooperatifleri (isyandan.org)

-Kooperatiflerin internet siteleri



431

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA