Serxwebn, Rosneft BP

Aloziya di navbera Rosneft British Petroleum de awa diyardeyn serxwebna Kurdistan hilweandin?*

11 Kasım 2017 Cumartesi | Kurd

HISN CIMO


Herma Kurdistan beeke mezin ji krediya hza xwe di hem astan de winda kir, nemaze pit ku aloziya w bi hikmeta navend ya Iraq re teqiya. Windakirina Kerkk li ba anaziya Kurdan ku ji destpka sedsala 20an ve rzeore lidarxistine, birneke kr e her dem Kerkk navenda nakokiyn bi hikmetn li pey hev n Iraq re b.

Hilwena Kurd ya lezgn roveyn rizamend wernegirtin. Eger parebna Kurd ya hundirn encama tkna tal li Kerkk vekiandina b er b, be rojavay ku di pratk de di bin serweriya Part Demokratk Kurdistan de ye ew j rast xwe vekiandineke bi heman reg b yekemn berxwedana alak li hember pvehatina hzn Iraq milsn Heid El-ehb pit hefteyek ji desteserkirina Kerkk di 16 Cotmeh de b.

Hmann siyas yn aloziy di encama kombna gengeeyn saln bihur b ew j tn nasn, di destpk de hikmeta navend ji pkanna madeya 140 ya destra Iraq ya sala 2005an ya taybet bi hermn bi nakok xwe dide al heta nakokiyn derbar para petrol budceya di navbera Bexda Hewlr de. Hmann hundir n aloziy j girday rawestandina parlemana Kurdistan ya di encama aloziya siyas pirsgirka serokatiya herm b. Hmana min j guman e ku sedema bilezkirina dijberiy be danna senaryoyeke li hember byera ji dema lidarxistina referandma serxwebna herma Kurdistan di 25 lon de b: Aloziya di navbera irketn petrol yn navnetewey li Iraq Kurdistan de.


irketn petrol weke aktorn siyas

Destwerdana irketn petrol di hnandina rewn dewletn Rojhilata Navn de, yek ji dosyeyn her km di apemeniy de behsa wan t kirin, tev ku di kirina gelek byeran de navend ne, yan j bi roleke sereke li rex hz hmann din bedar dibin.

Li herma Kurdistan ku car bi car rast binketinn ji nika ve li hember milsn alkariya xwe ji ran werdigirin t, tkneke mezin di herdu astn gelr ferm de diqewime. Gelo awa dewletn navnetewey r didin milsn ku hevkarn her nzk in ji Qasim Sulman re hin fermandarn ku cih xwe di lsteyn teror de werdigirin, r herm bikin, tev ku eskerek Emerk yan rojavay li vir nehatiye kutin? Gelo ji bo berjewendiya aln Ji bo we ey Hisn (Lebeyke ya Hisn) awa gel Kurd kirin qurban?

roveyn siyas beek dmen pk dike. Dibe ku ev j be her pik di koma girkokn girday aloziya niha be, eger hevrkirina wan di nexekirina diyardeyn siyasetan li v be chan de bi bandora irketn petrol yn mezin re were kirin.

Ji bo lhrbnn v aloziya di navbera Rsya Brtanyay de li ser petrola Iraq were nasn, di analz roveyn de ku bi beek mezin a kirina hilwenan bi riya pbirka abor ya biyan gelek ryn w hene. Tita ku coa aliy analz km dike, ew e ku girday hawrdoreke tgiht ye berpirsyariyn girdana hilwenn ewleh ji dema derketina rxistina DAIޔ bi gelek hmann brdoz digire ser xwe. Di ser de tita her sade ew e ku chan xwest terorstan li v herm kom bike da ku li vir tine bike. Ke ew e ku hem rove asteke rastiy digirin nava xwe ne pkan e bi temam bne tinekirin, ev mijar j derbar er di navbera Rosneft British Petroleum (BP) de l ye. 


Tillerson Exxon beramber Malik

Hesabn Tillerson Destpka bea daw ya aloziya niha vedigere destpka sala 2011an, dema ku irketa Exxon a Emerk yek ji kesayetn her zde bi xwediyn biryara Iraq peywenddar re erkdar kir. Ev kesayet j El El-Xidr y Emerk bi esl xwe Iraq ye weke cgirek taybet ji 5 sefrn Emerk wirmend s generalan re xebitiye. Pit end mehan di civneke bi Exxon re ji bo analzkirina paeroja raq, El-Xidr fikarn di ser xwe de gotin. El-Xidr di hevdtinek de ji Reuters re ku 4 Kanna 2014an hat weandin, diyar kir ku w di civn de agah daye ku Iraq li gel Nr El-Malik ber bi dktatoriyet er navxwey ve die. El-Xidr brannn xwe vegotin got, Em rast zdebna tundiy felceke temam li Bexday werin. Her wiha got, Iraq d btir nzk ran bibe bandora w d li ser irketn Emerka nern be. 

Ev nihrna rebn rast baldariya birveber Exxon hat ku hing di bin rveberiya Wezr Karn Derve y Emerka y niha, Rex Tillerson de b. irket beriya w hevpeymanek bi nirxa 25 milyar dolar bi Bexday re mze kirib da ku zeviy rojavay El-Qirn ku yek ji mezintirn zeviyn petrola Iraq ye, bi p bixne. 

El-Xidr herma Kurdistan li na projeyn Exxon n Iraq pniyaz kir. Bi rast irket alakiyn xwe di demeke kmtir du salan de ji bar Iraq ber bi Kurdistan ve veguhestin. Diviyab ku irketn petrol ji ber nakokiyn di navbera El-Malik Barzan de, Kurdistan yan bar raq bipejirnin. 6 takemafn ku Exxon li Kurdistan wergirtine li hermn cuda yn herm belav dibin. Yek ji wan ji Tirkiyey ve nzk e ya din j ji ran ve nzk e, l bel hers takemafn her zde bi nakok in li seranser hermn bi nakok bn. Parzger Msil, Esl El-Nicf j ji aliy xwe ve hevpeyman er kir, ji ber ku hin zeviyn petrol dikevin nava snorn dar yn parzgeh.


Di nava aloziy de gebna pik

Ev tit hem beriya ketina Msil di Pbera 2014an de pk hat. Her wiha tkna arta Iraq li hember rxistina DAIޔ r li piya hzn Kurd vekir ku bi p ve biin serweriya xwe li ser hermn bi nakok hin devern din n li dervey w, ferz bikin. Di encam de rpvana herma Kurdistan mezin b rezervn petrol bi awayek mezin zde bn, pit ku zeviyn n li milkiyetn w hatin zdekirin. 

Bi v reng hevpeymana Exxon bedar nexekirina diyardeyn Kurdistan b. Li aliyek din hin irketn din n weke Shell a Holanday Total a Fransay ber bi petrola ay ya li bar Iraq ve n. L hema razemeniyn Exxon li hember gefxwarineke mezin r bi r man, dema ku rxistina DAIޓ di Tebaxa 2014an de ber xwe da aliyek Kurdistan, ango ten pit s mehan ji serweriya Pmergeyan li ser hermn bi nakok. Ev j derbeyeke mezin li hember projeya serxwebna Kurdistan b. Tam nay zann ku eger aloziya di navbera irketn petrol de giht asta bandoriya li ser kirina hilwenn ewleh da ku destkeftiyan werbigirin. L di encam de ketina Msil di destn rxistina DAIޔ de anseke Exxon b ku tavil xebatn xwe li zeviyn hermn bi nakok dr desthilatdariya Bexday dest p kir, tev ku Bexday hem alakiyn ne rewa yn irketn petrol bi awayek hik red kirin. 

Ji bo ku herma Kurdistan karibe mqdara petrola n wergire, lleyeke serbixwe ava kir da ku petrol bi rya Tirkiyey derxne. Di dema gebna pik de ya di navbera saln 2012 2014an de irketn petrol ber bi herm ve herik rjeya berhm j duqat b pirsgirkn bi Bexday re j zde bn, heta dema ku mijar serbin hev b, pit ku DAIޔ li hermn bi nakok di Tebaxa 2014an de bi p ve hat. Di encam de piraniya irketn petrol alakiyn xwe li herm rawestandin ten end irket dixebitn di nava wan de irketa TeqTeq ku milkiyeta w vedigere du irketn Genel Energy ya Ingilz-Tirk Addax Petroleum ya girday Sinopec a n.



Hemann Tirkiye, Rosneft destwerdana n

Hejmara cihn petrol yn li herma Kurdistan ku irketn navnetewey di destpka sala 2017an de dest j berdane gihtin 19 devern petrol. Di dawiya sala 2016an de Exxon ji git 6 zeviyn petrol dest ji 3 zeviyan berda. Her wiha amadekariya derketina ji Kurdistan kir ku d di rastiy de di valahiya irketn petrol de ye. 

Pit biryara Tillerson a vekiandina ji Kurdistan, d irketn pik li hember paeroja siyas ya herm bi guman bn. Serok herm Mesd Barzan hejmareke mezin ji hevpeymann petrol mze kirin, by ku rveberiya w karibe paeroja kar li Kurdistan misoger bike. d dosya petrol bi awayek tevlhev t meandin giht asta ku zeviyn petrol bi temam firotine Tirkiyey, welatiyek Kurd matmay nake. L derba derketina Exxon ji nika ve hate sererastkirin irketa petrol ya Rsyay ya mezin Rosneft derbas bazara herm b d b xwediy dest her bilind di be petrol gaz de. Ev derbasbna lezgn di mrasgira Exxon a Emerk de hit ku hevpeymann hey bne tevlhevkirin dmena qada siyas li herm guher. 

Di 28 Sibata 2017an de herma Kurdistan hevpeymann n mze kirin da ku krediyek bi s milyar dolar ji irketn bazirgan irketa Rosneft di bin misogeriya firotina petrol de di paeroj de wergire. Di Nsana bihur de Rosneft yekemn miqdara petrol ji herma Kurd kir b yekemn irketa mezin ku petrola Kurd ya xam bi awayek rasterast ji bo berjewendiya sstema parznkirina w werdigire. Derbasbna irketa hikm ya Rsyay deriyek n li piya hviya Barzan vekir. Di encama coa Rosneft de dibe ku irketn din tirsa derketina Exxon ji ser xwe bavjin. irketa Gazprom a Rsyay j derbas herm b Adara 2016an b berpirsyar birvebirina zeviy Serkal li Germiyan. Li gor hejmarn irket ragihandine, v zeviy 19 milyon berml di sala 2015an de derxistine. Aliy Germiyan a petrol j li nz snor ran ye ku ew j dixwaze serweriya xwe li ser petrola di navbera Silmaniy Kerkk de ferz bike. 


Darbeya li dij Rosneft 

Pit du rojan ji serweriya Bexday li ser Kerkk diyardeyn nexeya petrol li Kurdistan rast darbeyeke li dij Rosneft hatin, v car j bi rya derbaskirina Iraq weke lstokvanek xurt: irketa petrol ya Brtanyay ya kevnar British Petroleum (BP). Wezr Petrol y Iraq Ebdilcebar El-Lihb bang li irketa Brtanyay kir ku alkariya welat w bike da ku zeviyn petrol yn Kerkk bi p bixne ku beriya nz sedsal di bin serweriya rveberiya Brtanyay de b. Wezareta Petrol ya Iraq sala 2013an girdesteke razemen bi irketa British Petroleum re mze kir da ku alkariya irketa bakur di bipxistina herdu zeviyn Havana Baba Gerger de ku herdu li parzgeha Kerkk ne, bike. L xebat pk nehat ji ber ku serweriya Bexday sala 2014an li gor berjewendiya hzn Kurd li ser van zeviyan hate windakirin, pit ku Msil kete dest DAIޒ Pmergeyan serweriya xwe bi temam li ser zeviyn petrol ferz kir. 

irketa Birtaniyay bi riya malpera xwe ya li ser tora nternt got, ew ji bo alkariya pey bi irketa petrol ya bakur re da ku alkariya bipxistina zeviyn Kerkk bike, hatiye. Zeviyn Kerkk yn mezintirn kevintirn zeviyn petrol li Rojhilata Navn in, guman e mqdara rezervn petrola w ku hjay derxistin ye bi qas 9 milyar berml e. Tita balk di Rosneft de para irketa Brtanya ji sed 20 e, l pbirka di navbera herdu irketan de aliyn w yn siyas hene ji aliy London Moskov ve tn birvebirin. 

Pit du rojan ji derbasbna British Petroleum ya Kerkk, Rosneft hema serweriya xwe li ser lleya petrol ya sereke li Kurdistana Iraq ferz kir rjeya xwe ya razemeniyan li herma Kurdistan ya hema serbixwe ye, zde kir derxist 3.5 milyar dolaran, tev ku Bexda tevgera xwe ya esker dest p kir. Rosneft got, ji sed 60 ji lleyan milkiyeta w ye. Rosneft ji ber cezayn Emerka ku rast astengiyn krediyan ji dewletn rojavay t, bi qas 400 milyon dolar di vedtinn 5 devern petrol li Kurdistan razemen kirine. 

Wezr Berhemn Xwezay y herma Kurdistan At Hewram di konferanseke be petrol de li Verona ya taliyay beriya end saetan ji mzekirina hevpeymana lleyn petrol bi serok Rosneft Igor Sechin re ku yek ji hevkarn her mezin ji Putn re ye, got, Banga min ji we re hn Kurdistan ji br nekin. 

Rya aloziya niha diyar dike ku British Petroleum hit ku Vladimr Putn nikaribe serweriya xwe li ser zeviyn Kerkk bike. L v aloziy hit ku projeya siyas ya Kurd di serxwebn de pit referandm hilwee. Dibe ku herma Kurdistan buhay w girantir bide ji ber ku Rsya kiandiye Kurdistan.


Petrola ran! 

er aloz ne ten di navbera herdu irketn Brtanya Rsyay de b. L bel pbirka Tirkiye ran li ser berhemn xwezay yn herma Kurd bi rolek rabn hit mijar bigihje asoyn girt. Guman e biryara xistina Kerkk ji aliy ran ve di 31 Trmeh de hatiye wergirtin, ango di heman roj de ku li ser hevpeymana di navbera Bexda Tehran de ya dirjkirina lleya petrol hatiye mzekirin, da ku petrola Kerkk ber bi ran ve were veguhestin. Hikmeta herma Kurdistan j ev hevpeyman qebl nekir. Bi awayek zelaltir PDK parzger Kerkk Necmedn Kerm hevpeyman qebl nekirin. Nerazbna herm ew b ku hevpeymana ran Iraq her du zeviyn Bay Hesen Havana negire nava xwe. Di hevpeyman de her wiha ran d bedar wergirtina petrola Xaneqn Mendel bibe, li van herdu deveran j hzn Iraq algirn ran di 16 Cotmeh de serweriya xwe li ser ferz kirin. 

Pit hewldana jihevvekirina v dmena girkok, pirseke di v arovey de pkan dibe; Gelo ran serweriya xwe li ser Kerkk petrola w ferz kiriye, British Petroleum j di nava zeviyn w de dixebite, gelo girdana di navbera irketa Brtanya ran de i ye? Dibe ku di van rojn p de bersiva v pirs were dayn, dema ku xr brn ran yn petrol ji bo bipxistina zeviyn petrol diyar bibin, heger xwe ji fezkirinn n yn cezayn Emerka biparze. 

Di encam de diyar e dmen bi hsan nay fmkirin, heger em rzikbynn kevin bidin hember titn ku li Kurdistan r didin. Li herma Kurd Rsya alkariya Barzan dike ran j ku hevkar hevkar Rsya li dij Barzan ye, Tirkiye veguher hevkar Rsyay li dij berjewendiya irketn petrol yn Rsyay li Kurdistan tevdigere. British Petroleum j ku para w di Rosneft de heye hewl dide w ji herma Kurdistan derxne. Emerka bi awayek bdeng - li rex Qasim Suleyman li v be Iraq radiweste.

Tita matmayn di v dmen de girday Tirkiyey ye. Gelo ew dewleta tekane ye ku ewlehiya xwe ya netewey di ser berjewendiyn xwe yn abor re digire? Ne pkan e ev sedema w be ji ber ku her tim Barzan deriy siyaseta Tirkiyey ber bi Kurdan bi taybet Partiya Karkern Kurdistan ve b. Diyar e ew aliy tekane ye ku di nava lstokvann v aloziy de tk ye. Tirkiyey herma Kurdistan winda kir, l nikare destketiyan li Iraq, ran bi dest xwe ve bne.

* Ev gotar ji rojnameya El-Heyat hatiye nivsandin t de hatiye weandin.


429

YEN ZGR POLTKA