1925 Piran, 2018 Efrîn

serhatbucak46@hotmail.de | 14 Şubat 2018 Çarşamba

YUSUF SERHAT FAİK

Türk sömürgeciliğine karşı ilk direniş olan 1925 Kürt Milli Hareketinin başlangıcının 93. yıldönümü.

Bundan 93 yıl önce Türk sömürgeciliği o yılın Mart veya Haziran ayında başlayacak olan başkaldırının hazırlık çalışmaları henüz bitmeden Pîran’da yaptığı bir provakasyonla 1925 Kürt Milli Hareketinin erken doğum yapmasına neden oldu. Türk sömürgeciliğinin tarihi başlayacak olan Kürt serhildanlarına erken doğum yaptırma tarihidir. Ağrı, Dersim, Zilan, Sur, Cîzir, Nusaybin serhildanlarını inceleyin hepsinin altından Türk sömürgeciliğinin yaptırdığı erken doğum provakasyonları çıkar. TC sömürgeci sistemi “Azadî“ Örgütünün kuruluşundan haberdar idi. Azadî örgütünün başkanı Cibranlı Halit Bey ve Bitlis milletvekili Yusuf Ziya Bey’in 1924 Beytüşşebab (Qilaban) başkaldırısının bastırılması sonrası tutuklanmaları üzerine Azadî örgütünün başına Cibranlı Halit Beyin önerisi üzerine Şeyh Said efendinin getirildiğini de biliyordu.(Harput milletvekili Hamdi, öğretmen Zeki ve Binbaşı Kasım’ın ihbarları). Şeyh Said efendi örgütün başına geçtikten sonra hareketin hazırlıklarına başladı.

İsmail Şaveys’e göre hareketin başlangıç tarihi olarak 1925 Haziran ayı belirlenmiştir. Şeyh Said ve arkadaşları 13 Şubat 1925 günü o zamanlar Eğil nahiyesine bağlı olan kardeşi Abdurrahim’in kaldığı Piran Köyüne gelirler. Türk sömürgeci sistemi erken doğum yaptırmak için teğmen Mustafa komutasındaki bir müfrezeyi Pîran’a gönderir. Teğmen Mustafa Şeyh Said ile birlikte Piran’a gelen iki asker kaçağının kendilerine teslim edilmesini ister. Şeyh Evdirahim’in bunun Şeyh Said’in itibarını zedeleyeceğini söylemesine karşın teğmen Mustafa tahriklerine devam eder. Şeyh Abdurrahim genç olduğundan hislerine yenilir. Taraflar arsında silahlı çatışma çıkar. Teğmen Mustafa öldürülür. Askeri birlik esir alınır. Şeyh Said’in “ne yaptın Evdirahhim” sitemine rağmen provakasyon gerçekleşmiş, 1925 harekatına erken doğum yaptırılmıştır.

Bu erken doğum yaptırma eylemi 1926’da Bazîd’de 1925 Kürt Hareketi ile hiç bir ilişkisi bulunmayan Brahim Heso Telli’nin sürgüne gönderilmek istenmesi, Dersim’de Pax bucağındaki karakolda bir kadına kötülük yapılması üzerine Pax köprüsü yakılması ve karakolun imha edilmesi, Sur, Cizre, Nusaybin gibi şehirlere yığınak yapılmasına ilk önce göz yumulması, Dolmabahçe mutabakatının Erdoğan tarafından AKP’nin seçimleri tek başına kazanamayacağını anlaşılması üzerine yok sayılması, Ceylanpınar’da iki polisin devlet tarafından katledilmesi hep bu erken doğum yaptırma stratejisinin örneklerinden bir kaçıdır.

TC sömürgeci egemenlik sistemi Kürdün varlığına karşı olduğu için 1925 Kürt Milli Hareketine erken doğum yaptırdı. Dış dünyaya bu hareketin “gerici bir hareket“ olduğunu söylerken, iç politikada ise İngiltere’nin genç cumhuriyeti bölme eylemi olarak kullandı. Tıpkı bugün olduğu gibi TKP’de M.Kemal ile birlikte idi. TKP G.Sekreteri Şefik Hüsnü Deymer 1925 Harekatını Komünterne “Devrimci Kemalist harekata karşı gericilerin başkaldırısı” olarak gammazladı. 1930 Ağrı Hareketinin yenilmesinde SSCB İran ve TC sömürgecileri ile birlikte Ağrı’yı ablukaya aldı. 1946’da ise Hazar petrollerinden alacağı paya karşılık olarak Mahabad’ı İngiliz ve ABD yönetimi ile birlikte yıkılmasına göz yumdu.

1925 Kürt Milli Harekatının lideri Şeyh Said idam sehpasına giderken torunlarımız bizim yaptığımız yanlışları yapmayarak bizim hesabımızı soracaklardı demişti. Torunları onu mahcup ettirmediler. Bugün yine Rusya’nın ve sömürgeci rejimlerin desteği ile Kürtlerin emek vererek kazandıkları haklarını ellerinden almak için Efrîn’i işgal etme eylemi başlatıldı. İşgal eyleminin 25. gününde tüm dünya gördü ki Efrîn’e giriş de kolay olmuyor, çıkış da kolay olmayacaktır.

Kürtler hem dedelerinin vasiyetini yerine getirecek, hem de sömürgeciliği, ırkçılığı, faşizmi Ortadoğu’da yerle bir edecektir.


KÜRDİSTAN TARİHİNDE BU HAFTA:

* Cumhuriyet döneminin ilk Kürt Milli Hareketi olan 1925 Kürt Milli Hareketi 13 Şubat 1925 tarihinde Piran’da başladı. Harekatın arkasında Azadî örgütü vardı. Hareketin lideri Cibranlı Halit Bey’in tutuklanmasından sonra Şeyh Said efendiye geçti. 

* Kürt yurtseveri öğretmen Mehmet Tekdağ 13 Şubat 1993 tarihinde Diyarbakır’da kontgerilla tarafından şehit edildi.

* Sason Milli hareketinin önderi Evdirahman Eli Yunus 13 Şubat 1956’da Güneybatı Kürdistan’da vefat etti.

* 16 Şubat 1998’de Mahabad Kürt Cumhuriyeti’nin ve Qazi Muhammed’in idam edilişinin canlı tanığı, Qazi Muhammed’in eşi Mina Qadı vefat etti. 

* 17 Şubat 1999’da uluslararası komployu protesto etmek için Berlin’de İsrail Elçiliğinin önüne giden Kürt sivillerin üzerine elçilikten açılan ateş sonucunda Ahmet Acar, Mustafa Kurt, Sema Alp ve Sinan Karakuş şehit edildiler. 

*18 Şubat 1993’de Yeni Ülke ve Özgür Gündem’in kuruluşundan itibaren sorumlusu ve Urfa İHD kurucusu Kemal Kılıç köyüne giderken kontgerillanın pususuna düşerek şehit oldu.

* 18 Şubat 1994’te DEP genel merkezi bombalandı. Parti üyesi Ekrem Akçaya yaşamını yitirdi.



1077
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA

Yazarın Tüm Yazıları: