Keleha r, Xarpt ar

balani51@gmx.de | 06 Aralık 2017 arşamba

FRGN MELK AYKO

Ma ji r j keleh dibe? Rast, ima nebe, mirov dikane r bicemidne, w cemed wek pakt yan j kerp bibire, bide ser hev j kelehek ke. Jixwe di rokn zarokan de j gelek caran qesrn ji cemed, qesrn ji penran hene. Neb ne. Na, na rikeke min a bi v away tune.

Paragrafa yekem mna titek henek qerf xuya bike j, mijara me ne bi v away ye. Mijara me mijareke cid, ango "keleha Xarpt" dsa peyva "ar" ye, Ev keleha bi nav deng cara yekem bi dest Hriyan t lkirin. Hriyan nav w Charche-cherta (are/ Kerta /kelta = Bajar nava keleh) daniye. Urartuyan ev keleh mezinkiriye ev nav bi away "Charpta" (Xarpta) bilvkirine ev bilvkirin hetan v roja me hatiye. Ev j di pvajoya salan de bye Xarpt t wateya bajar nava keleh. Jixwe Tirk j tpa "x" dikin "h" j re Harpt dibjin.

Di ziman Hriyan de nav bajr "charche" (ar) yan j arehr e. Cher(l)ta (Kelta >keleh) j keleh e. L me ber wer dizan ku ev peyva "ar" ji peyva "ar + s/ " t. Tirkan j bi v away bi ziman faris ve girdaye. Ne ten ev peyv bi sedan peyvn ziman Hryan di Kurd de dijn. Mnak; "sal, pitik, tepik, newal . Mirov bi hsan dikane bibje; peyva "ar" peyveke her kevn e ji bav kaln Kurdan Hriyan (Xaltan) maye. Ango peyveke xas Kurd ye. Jixwe, di nava gel de lkera "arkirin" j heye t wateya "bi awayek zanist raxistin belavkirin. Mnak; dema cihz bk ji bo dtina cranan t raxistin, dibjin: "Me cihz bk ar kir!" Peyva "er" j ji peyva "ar + "  t, ango kesn titan radixe. Dibe ku ev peyva Hriyan ne ji raxistin, rasterast ji peyvn "ar + ehr /ar" j pk hatibe.

Li hin heremn Kurdistan di cih v peyva xas Kurd de peyva Ereb "sk" ketiye zimn ev peyv wek peyveke Kurd be, t bikarann. Em hv dikin ku hd hd cihe v peyva Ereb ev peyva bav kalan, bi gotineke din peyva xas Kurd "ar" cih bigire.

Mixabin ku lkolnn li ser drok droka ziman Kurd h negihtiy w ast ku em bikanin bi tevah zelal bikin bingeh hem peyvn Kurd derxnin. Gelek peyv hene, bi Ereb yan j zimanek din ve tn girdan, l dema lkolnn bingehn tn kirin, h n rastiya wan peyvan derdikeve hol. Mnak; peyva "qelem" me ber ev peyv wek peyveke bi Ereb dizan, l niha hatiye sbatkirin ku peyveke sankirst ye di ser Fars re derbaz Ereb bye.

Niha j em werin ser mijara "Keleha r"

"Li gor lkolnn dawiy zelal bye ku di dema destpka lkirina keleh de yan j w sal baran nabare, hineke zuwat dibe, av km dibe tra xerca lkirina keleh nake. Qesirbend w dem bi tev pispor kesek herm ba nas dike, li her der li derfetn av bidestxistin, digerin ku bikanin av bnin li gor ferman, lkirina keleh biqednin, l ryeke avann nabnn. Di dema ger de  qesirbend dibne ku daykek r xwe didoe ser nan hik, nan nerm dike dike dev pitika (ev peyv j peyveke Hr ye) xwe. Ev bala w dikine fikra di cih av de r bikarann dide w. Li gor vegotinn hey, w sal j r mange pez gelek zde bye. Mna di cih baran de r ji guhanan bibare. Qesirbend v mijara bikaranna r digihne fermandar leker. Fermandar ferman dide, her kes bi elb kzan r tne, xerca lkirin bi r t tevdan. Bi w away dwarn may j l dikin. Lewma j re "Keleha r" j dibjin!"

Her end pirr d re ji ber er mrtiyn hevkarn hzn dagirker, yekitiya me pare bbe j, Bav kaln me gelek berhemn giranbiha li pey xwe hitine. Heta di navenda Anadoliy de j gelek navn bingehn wan ji bav kaln Kurdan hene. Mnak: Avareq (Devel), Mazata (Qeyser,) Gijikan (Emmiler), Mikan/Mikiran (Albeyl) hn gelek navn din.



459
YEN ZGR POLTKA

Yazarn Tm Yazlar: