Ekim Devrimi ve Kürtler

serhatbucak46@hotmail.de | 15 Kasım 2017 Çarşamba

YUSUF SERHAT FAİK

Yirminci yüzyılın en önemli devrimlerinin başında gelen Ekim Devriminin 100. yılı dünya genelinde yürüyüşler ve görsel medyada yapılan programlarla kutlandı. Karl Marks’ın öngörülerinin aksine Ekim Devrimi sanayileşmiş Avrupa ülkelerinde değil, halkının yüzde sekseni köylü olan Rus Çarlığında gerçekleşti.

Kafkasya’da yaşayan Kürtler de Ekim Devriminden kültürel ve siyasal alanda nasibini aldı. Ulusların Kaderlerini Tayin İlkesinden faydalanan Kürtler, 16 Temmuz 1923 tarihinde  bugünkü Karabağ içerisinde yer alan Laçin, Kelbejer (Kevinbajar), Zengilan, Kubatlı, Cebrail ve Zengazur şehirlerini kapsayan bölgede Kurdistana Sor (Kızıl Laçin) özerk bölgesini kurdular. Kültürel alanda da Kürtler kendi ana dilleri ile eğitim ve yayın haklarına sahip oldular. Kürtlerin en uzun soluklu gazetesi Riya Teze (Yeni Yol) Kürtçe ve Latin alfabesi ile 1930 yılında yayınlandı. Ermenistan’da ilk Kürtçe Latin alfabesi ise Ereb Şemo ve Süryani asıllı Marogulov tarafından hazırlanıp Ermenistan hükümeti tarafından ilk Kürtçe Latin Alfabesi olarak kabul edildi. Ekim Devrimi Kürt kültürü ve Kurdoloji alanında da gelişmelerin yaşanmasına neden oldu.

Kürtlerin Ekim Devrimi ile olan balayı kısa sürdü. Lenin’in 12 Ocak 1924 günü vefatından sonra iktidara gelen Stalin ağır ağır Kürtler üzerinde baskısını hissettirmeye başladı. 1929-30 yılları arasında Kurdistana Sor’da nasibini aldı. Özerk bölge 8 Nisan 1929’da Kürdistan Uzeydi (Özerk Bölgesi) kaldırıldı. Yerine Kürdistan Okruğu kuruldu. Bu da 23 Temmuz 1930’da lağvedildi. Kürdistan e Sor’un Ağrı Kürt Milli Harekatı döneminde lağvedilmesi tesadüf değildi. Stalin yönetimindeki Sovyetler Birliği tam da bu tarihlerde TC ve İran ile işbirliği yaparak Ağrı Milli Harekatını kuşatma altına almışlardı. Ağrı Harekatının Ermeni asıllı öncüsü Zilan beyde akrabalarını ziyaret için gittiği Ermenistan Sosyalist Cumhuriyetinde ortadan kaldırılmıştı (Garo Sasuni Ermeni-Kürt İlişkileri ve Kürt Ulusal Hareketleri).

Stalin yönetimi Kürdistan’a Sor’u ortadan kaldırmakla kalmadı. 1935 yılında çıkarılan demografik düzenleme kararnamesi ile Aras nehri kıyısındaki Kürt köyleri ve Nahçıvan’daki 12 Kürt köyü boşaltıldı. Burada yaşayan Kürtler Kazakistan’ın 110 bölgesine tespih taneleri gibi dağıtıldılar. İkinci sürgün ise 1945 yılında yapıldı. Geride kalan Kürtler de Kırgızıstan, Özbekistan, Sibirya gibi Sovyet topraklarına serptirildiler. Bu sürgünler sırasında binlerce Kürt yük vagonlarında soğukta öldüler.

Stalin yönetimi sadece Kürtleri sürgüne göndermekle kalmadı. Kürtlerin gazetesi Riya Teze’de 1937 yılında Sovyet yönetimi tarafından yasaklandı.

Kürtler Sovyet yönetiminin ikinci darbesini ise Mahabad Kürt Cumhuriyeti döneminde yedi.İkinci Dünya savaşı sırasında Alman ordularına lojistik destek sağlanmaması için İran İngiltere ve Sovyetler Birliği tarafından işgal edildi. İngiltere ile Sovyetler Birliği aralarında yaptıkları anlaşma gereğince savaş sona erdikten altı ay sonra işgal ettikleri topraklardan çekileceklerdi. Sovyetler Birliği işgalindeki topraklarda Azerbaycan ve Mahabad Cumhuriyeti kuruldu. Her iki cumhuriyette de Sovyetlerin tavsiyeleri doğrultu-sunda Demokrat Partiler kuruldu (Azerbaycan Demokrat Partisi-İran Kürt Demokrat Partisi). İran Kürt Demokrat Partisinin başına Gazi Muhammed getirildi. Gazi Muhammed Mahabad Cumhuriyeti kuruluşundan önce Azerbaycan Cumhuriyetini iki defa ziyaret ederek Azerbaycan Komünist Partisi Sekreteri Bakırof ile görüştü.(Yazının devamı gelecek haftaya)


KÜRDİSTAN TARİHİNDE BU HAFTA: 

* 13 Kasım 1960 tarihinde Suriye Muhaberatı’nın Amude’de bir sinemayı yakması çoğunluğu çocuk olan 260 Kürt yaşamını yitirdi.

* 15 Kasım 1922’de Süleymaniye’de “Roji Kurd” dergisi çıktı.

* 16 Kasım 2000 tarihinde Ahmet Kaya geçirdiği bir kalp krizi sonucu, sürgünde yaşadığı Paris’te yaşamını yitirdi. 

* Ölümsüz Seyid Rıza, oğlu Hüsenê Reşik ve Seyid Rıza’nın beş arkadaşı 17 Kasım 1937 tarihinde Elazığ’da Buğday Pazarı’nda idam edildi.

* TKDP kurucularından, Antalya davası sanıklarından Ömer Turhan 17 Kasım 1975 tarihinde yakalandığı hastalıktan kurtulamayarak vefat etti.

* Kürt aydını ve dil bilimcisi Apê Nurettin Karacadağ 18 Kasım 1998 tarihinde yaşamını yitirdi.



574
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA

Yazarın Tüm Yazıları: