Kurd nihrna netewey

kamransimo@hotmail.com | 13 Ekim 2017 Cuma

KAMRAN SMO HEDL

Bingehn ku gelek dikin neteweyek wisa tne tarfkirin, zimanek hevbe, rabirdyeke drok ya hevbe, xwedbyna welatek hevbe, hevpariya hestn hevbe zanebn netewey ya hevbe. L hin kes bazara hevbe j l zde dikin. Xwediy v nihrn da dikin ku netewiyet di berbanga kaptalzm de derketiye hol. Ev nihrn ne rast e netewiyet ne cadeke sstema kaptalst e. Berevaj w zihniyeta nijadperestiya netewey ya sstema kaptalst di hundir drok de bi andn netewey lstiye. Firsenda netewebyn nedaye gelek gelan. Bi nijadperestiy bi dagirkeriy, bye asteng ji netewbna gelan re. Bi qirkirin bi ji holrakirin netewebna gelan bi snor kiriye. Sstema kaptalst bi nav netewebn gelek ziman, zarava, and nasnameyn baweriyn cuda ji hol daye rakirin. Ji ber v j li van deran bi nav netewebn qirkirineke and zimann cuda hatiye kirin. Mnaka her li ber avan vekir komara Tirkiy ev qirkirin kiriye. 

Bi giran gel Kurd li nav nijadperestiya netewedewletn Tirk, Faris Ereban bi poltkayn zext qirkirin xwestine tk bibin. L bi saya hestn netewebn yn dewlemend kr, Kurd li ser piyan mane. Neteweytiya Kurd bi saya nasnameyn dn mezheb, and civakn cuda xwe parastiye. Li hember hem ran xwe parastiye pit hem ran Kurdan xwe ji n ve afirandiye. Netewebna Kurdan bi ryn xwezay demokratk bi p dikeve. Li gor v danasn neteweya Kurd ji Kurmanc, Soran, Lor, Kelhor, Lek, Hewraman, Zaza, Feyl, ebek, Yarsan, zd, Zerdet, Elew, Mislimann Sun pk t. Ji Kurdn Kurdistan, Xorasan, Ewrpa, Rsya, Kafkasya ji Kurdn li gelek cihn cihan yn cuda pk t. Heke yek ji van nebe yan bne wdekirin, neteweya Kurdan w km seqet bimne. 

Li Rojhilata Navn gel Kurd ji gel her kevnar qedm e. L ev gel qedm sala 1639an bi peymana Qesr- rn di navbera mparatoriyn Safew Osman de hate dabekirin. Pitre di saln 1916an 1923an de bi peymana Sykes- Pcot Lozan j di navbera Tirkiy, ran, Sriye Iraq de kirin ar pare. Kurd li welat xwe y drok hatin nkarkirin qedexekirin. Bi v parekirin, derbeya her mezin li netewebna Kurd hate xistin. 

Mirov dikare bibje, serhildann sedsala 20an yn li pey hev rdayn, milek wan li hember qirrkirina and fzk ya dewletn serwer b. L mil din refleksa temamkirina pngava netewey ya ku hatib qutkirin b. Van serhildanan her iqas dagrker neqewirandibe r li piya parebn negirtibe j, herdem zanebna netewey zind hitin. Snorn li piya pngava netewebna Kurd hatibn ikandin derbaskirin. Bgman v parebna ku ji aliy erkirin projeyn sstema navnetewey pkhat, kir ku di nav v sedsala daw de li hem pareyn Kurdistan gelek taybetmendiyn cuda bi p bikevin. Ev rew, rastiyeke sosyolojk siyas ye. Li gel v rastiyeke din j heye ku gel Kurd ti caran parekirina welat xwe nepejirand. Ji ber nepejirandina parekirina welat xwe neteweya xwe gel Kurd bi dayna sed hezaran ehd diyar kir. L mixabin hin tevgern Kurd her iqas di gotin de dijberiya li hember peymana Sykes-Picot bikin j, bi kirinn xwe yn siyaseta a ev parekirin kr kirine. Gelek caran ji asta netewey pirtir li ser bingeha pareyan li areseriy geriyane. Carinan berjewendiyn pareyek weke berjewendiy netewey hatiye nandan tkona pareyn din ji v re hatiye fedakirin. Ji yekpariy pirtir bi awayek parey li areserkerina pirsgirk yektiya netewey nihrn e. Ev nihrn ti xizmet ji berjewendiyn netewey re nake. Berevaj w dihle ku pirsgirk areser nebe neteweya Kurdan pareby bimne. Tita dixwazim bibjim, ne nkara tkona pareyek ye ne j rewa qanun ya ku avkaniya xwe ji sstema navnetewey digire ye. Tita ez dixwazim bibjim, nihrna ku ten li pareyek li areseriy digere ye. Ev t wateya nkara netewebna Kurdan mer dtina parebna neteweya Kurdan. Ev nihrn dagirkeriy parebn li Kurdan ferz dike. Ev t wateya pejirandina Sykes-Picot Lozan. Her wiha t wateya nkarkirina netewebna Kurdan welatbna Kurdistan j. Ji ber ku pirsgirka neteweya Kurd yekpar e dagirker iqas dewletn cuda bin j, di prenspa dijtiya Kurdan de yek in. Ji ber v, div ti kesayetn Kurd, tevgern siyas, komikn civak ev parekirina ku li Kurdan t ferzkirin mer nebnin di prensp de yekdeng bin. Bi v baweriy div snorn ku ji aliy dagirkeriy ve hatine dann, ti kesayetn Kurd, tevgern siyas komn civak ji xwe re asteng nebnin. Div ti maf huqq siyas yn dewletn dagirker ji maf Kurdan yek netewe bn, xwedbna welat wan Kurdistan j bilintir ney dtin. 



369
YEN ZGR POLTKA

Yazarn Tm Yazlar: